Duurzaamheid tijdens herstructurering in grote lijnen

Duurzaam op Heijplaat in grote lijnen

Om iets zinnigs te kunnen zeggen over de duurzame ontwikkeling van het tuindorp Heijplaat en directe omgeving, moeten we de duurzame ontwikkeling van de stad Rotterdam als geheel onder de loep nemen, dus stad en havens. Een en ander zijn namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het gebied Groot Heijplaat is enkele jaren terug aangewezen als één van de speerpunten in de duurzame ontwikkeling van de stad. Energieneutraal, buitendijks bouwen, Concept House Village, bewonersparticipatie en circulaire economie waren al veel gehoorde termen in de periode van de herstructurering van het dorp. De duurzame ontwikkeling op Heijplaat kan daarom als voorbeeld gezien worden van de insteek van Rotterdam, het Havenbedrijf en de andere stakeholders als het gaat over duurzaam of maatschappelijk  verantwoord ontwikkelen. Dit werd nog eens bevestigd toen er voor Rotterdam geld beschikbaar kwam uit de pot Innovatieprogramma Klimaatneutrale Steden, kortweg IKS. Dit geld en het daaraan verbonden project kwam zonder veel discussie beschikbaar voor Heijplaat en de duurzame herstructurering.

Hoe het voor Heijplaat begon

Aan het eind van de vorige eeuw na sluiting van de RDM werf, verloor Heijplaat de functie van huisvesting voor personeel van de werf. Na de sluiting werd Heijplaat gewoon een dorp tussen de havens. Aanvankelijk wilde het Havenbedrijf en de Gemeente het dorp slopen, maar de bewoners protesteerden heftig omdat zij van hun kleine dorpje hielden. De bewoners wonnen en het dorp bleef behouden.
Het leefklimaat op het dorp werd er echter niet beter op totdat na ongeveer een decennium gesprekken op gang begonnen te komen over een herstructurering van het dorp en omgeving. Groot Heijplaat kreeg een nieuwe bestemming. Opgestroopte mouwen,scheepsbouw en reparatie ging plaats maken voor moderne maakindustrie en een nieuwe manier van denken en doen. Er werden pioniers en “havelingen” gezocht die wilden wonen en werken op het dorp tussen de havens.

De herstructurering ging in 2005 daadwerkelijk van start. Woningcorporatie Woonbron was de initiatiefnemer. In eerste instantie zou in de herstructurering van het gebied het RDM terrein verdwijnen en plaats maken voor woningbouw in en rond de Stadshavens. Rond Heijplaat zijn dat de Waalhaven, de Eemhaven, de Heijsehaven, de Dokhaven en de Werkhaven. Gebied Groot Heijplaat vormt samen met het Vierhavensgebied aan de andere oever van de Nieuwe Maas, (Lekhaven, IJselhaven Keilehaven, Merwehaven) een gebied dat vele malen groter is dan het huidige stadshart. Dat hele gebied wachtte op nieuwe bestemming als met de komst van Maasvlakte twee alle containerschuiverij daarheen zou gaan. Althans, dat was toen de gedachtegang. Het gebied zou vrij komen voor de nieuwe ontwikkelingen.

De dames en heren stadsontwikkelaars hadden op die plek een nieuw stadshart voor ogen. Een stadshart, passend bij de innovaties in de stad Rotterdam, een stad die niet terugdeinst voor echt grote een baanbrekende projecten: wonen, werken en recreëren in en om de oude stadshavens. De ambities waren groot. Hierbij vergeleken was de Kop van Zuid een klein projectje, hier was de Sky the limit! Heijplaat ligt middenin dat gebied.
De praktijk liep echter anders. De grote Waal- en Eemhaven bleven hun functie behouden en er moest in 2007 een oplossing gevonden worden voor het RDM terrein, want afbreken en saneren bleek geen optie. Dat werd in eerste instantie de RDM Campus een broedplaats voor vernieuwend onderwijs, innovatie en de nieuwe maakindustrie. RDM Campus, Research, Design and Manufacturing. Hiermee deed het begrip duurzaamheid zijn intrede in de herontwikkeling van het gebied Groot Heijplaat. Hergebruik van de opstallen en vernieuwende en innovatieve ontwikkelingen voerden de boventoon.

Veranderende plannen en onvoldoende focus

De focus in de herontwikkeling van het gebied verschoof van dorp naar RDM, van wonen naar werken. De regie die eerst in handen was van initiatiefnemer Woonbron ging over naar het Havenbedrijf Rotterdam. Hierdoor raakten de plannen en de ontwikkelingen op het dorp praktisch gezien in het slop. Het Havenbedrijf Rotterdam is een doorpakker, heeft macht en middelen, maar is voor het dorp niet meer dan een grote welwillende buurman die vooral geïnteresseerd is in z’n eigen zaken. Het dorp kwam pas in 2010 weer een beetje in the picture toen vanuit de Hoge School Rotterdam op de nieuwe RDM Campus het eerste I(nnovation)lab werd uitgevoerd. Het Ilab, (spreek uit: eileb) is een vorm van onderwijs, waarbij vanuit verschillende disciplines studenten met elkaar op één vraagstuk/opdracht worden losgelaten. klik hier voor een presentatiefilmpje van de eerste groep.

Na het eerste Ilab is er nog een tweede geweest. In tegenstelling tot de eerste, heeft het dorp daar weinig gemerkt. Daarna verdween het Ilab van Heijplaat/RDM hetgeen erg jammer is, want het had een mooie katalysator kunnen zijn voor het terugbrengen van de binding tussen RDM en het dorp. Het eerste Ilab is wel de voorloper geweest van een aantal projecten en onderzoeken.

In de praktijk kwam er in eerste instantie weinig echt duurzaams duurzaam van de grond. Wat er vanuit het dorp bedacht en ontwikkeld werd, is gebruikt in de tussenfase of stuitte op weerstand of onbegrip en dat ondanks alle aandacht en focus, overeenkomsten en afsprakenkaders waarin officieel werd vastgelegd dat de bewoners een belangrijke rol speelden in de duurzame ontwikkeling en dat goede initiatieven gefaciliteerd zouden worden bij de ontwikkeling en de uitvoering daarvan.
Het ontbrak echter bij veel professionals aan echte toewijding, begrip en empathisch vermogen, zodat een goede samenwerking met alle partijen nog te vaak ontbrak. Ook gebrek aan kennis van zaken en inzicht in de materie rond duurzaamheid bij het leeuwendeel van de verantwoordelijk managers, directeuren, bestuurders en ambtenaren en omgaan met bewonersparticipatie was nieuw. Het bleek een stap te ver en lastig implementeerbaar in de gebruikelijke manier van werken bij een aantal stakeholders.
Door het ontbreken van een vaste stuurgroep was er ook geen sprake van een vaste koers. De duurzame ontwikkeling die men voor ogen had, kwam mede daardoor ondanks alle aandacht en goede wil niet van de grond. De duurzame ontwikkeling werd vertaald en verteld in mooie vergaderstructuren, brochures en ambtelijke stukken die spreken van vage stippen aan de horizon waarin doelen zover mogelijk vooruit worden geschoven. Verder werden veel projecten gepresenteerd in die tijd die weinig vernieuwend waren, maar waaraan duurzaam als bijvoeglijk naamwoord werd vastgeplakt om het geloof vast te houden.

DE DIN BOOM

In 2013 presenteerde de lokale overheid een Din Boom, waarin de weg staat uitgestippeld, doelstellingen zijn geformuleerd en verantwoordelijk instanties zijn benoemd en zelfs data zijn genoemd. De Din boom was een mooi instrument en de Vereniging van Wijkbewoners hebben het als richtlijn gebruikt voor hun stuk om op die manier op één lijn te blijven met andere stakeholders.

Langzaam maar zeker veranderde echter de energie. Het gedeelte van de stakeholders dat de nieuwe weg wel zag zitten en het serieus oppakte, botste met de stakeholders die op de oude weg bleef en langzaam maar zeker werd de kloof groter. Daar waar stakeholders niet mee groeiden in een veranderende wereld, en vasthielden aan hun eigen bedrijfscultuur, ontstond een onvermogen om mee om te buigen, dat veranderde in onwil en daarmee verdween ook de ambitie naar echt maatschappelijk verantwoord investeren en ontwikkelen. Daarmee verdween de kans op echte duurzaamheid en energieneutraliteit voor het dorp en eigenlijk het hele gebied in de Maas.

NIEUWBOUW

Na sloop van de na oorlogse wijk is na veel vijven en zessen uiteindelijk de nieuwbouw van start gegaan. De firma v. Ommen en de Groot bouwt 170 nul op de meter woningen. Het is echter niet het gevolg van zorgvuldig beleid en planning, maar puur een aanbesteding van een bouwproject dat voldoet aan de huidige maatstaven. Aansluiting bij de rest van het duurzame verhaal voor een duurzaam Heijplaat is er nog niet. Voor iemand die geen idee heeft wat er zich allemaal heeft afgespeeld is het een mooie ontwikkeling, dat verborgen geheim. Op die manier kan goed verkocht worden dat Heijplaat mee gaat in de nieuwe tijd en de duurzame herstructurering van het dorp een geslaagd project is. De nieuwbouw redt het hele verhaal, de rest wordt liever vergeten, het enige dat we kunnen hopen is dat er lessen geleerd zijn zodat het elders beter gaat.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

error: Content is protected !!