Duurzaamheid tijdens herstructurering in grote lijnen

Duurzaam op Heijplaat in grote lijnen

Om iets zinnigs te kunnen zeggen over de duurzame ontwikkeling van het tuindorp Heijplaat en directe omgeving, moeten we de duurzame ontwikkeling in de stad Rotterdam als geheel onder de loep nemen, dus stad en havens. Een en ander zijn namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Het gebied Groot Heijplaat is enkele jaren terug aangewezen als één van de speerpunten in de duurzame ontwikkeling van de stad. Energieneutraal gebied, buitendijks bouwen, Concept House Village, bewonersparticipatie en circulaire economie waren veel gehoorde termen in de periode van de herstructurering van het dorp. Dit werd nog eens bevestigd toen er voor Rotterdam geld beschikbaar kwam uit de pot Innovatieprogramma Klimaatneutrale Steden, kortweg IKS. Dit geld en het daaraan verbonden project kwam zonder veel discussie beschikbaar voor Heijplaat en de duurzame herstructurering.
De duurzame ontwikkeling op Heijplaat kan daarom als voorbeeld gezien worden van de werkwijze van Rotterdam, het Havenbedrijf en de andere stakeholders als het gaat om duurzaam of maatschappelijk  verantwoord ontwikkelen.

Hoe begon het voor Heijplaat?

Na sluiting van de RDM werf aan het eind van de vorige eeuw verloor Heijplaat de functie van huisvesting voor personeel van de werf. Aanvankelijk wilde het Havenbedrijf en de Gemeente het dorp slopen, maar de bewoners protesteerden heftig omdat zij van hun kleine dorpje en hun manier van leven hielden. De bewoners wonnen het pleit en het dorp bleef behouden.
Ongeveer een decennium na sluiting van de werf kwamen gesprekken op gang over een herstructurering van het dorp en omgeving. Groot Heijplaat kreeg een nieuwe bestemming. Opgestroopte mouwen, scheepsbouw en -reparatie ging uiteindelijk plaats maken voor moderne maakindustrie en een nieuwe manier van denken en doen. Er werden pioniers en “havelingen” gezocht die wilden wonen en werken en helpen revitaliseren van het dorp tussen de havens.

De dames en heren stadsontwikkelaars hadden een nieuw stadshart voor ogen, een stadshart passend bij de innovaties in de stad Rotterdam, een stad die niet terugdeinst voor grote en baanbrekende projecten, in dit geval wonen, werken en recreëren in en om de oude stadshavens. De ambities waren groot, de Sky was the limit en Heijplaat ligt middenin dat gebied en men zag grote kansen voor het dorp.

De praktijk liep echter anders. Er moest in 2007, twee jaar na de daadwerkelijke aanvang van de herstructurering, een oplossing gevonden worden voor het RDM terrein, want afbreken en saneren wat in eerste instantie de bedoeling was, bleek geen optie. Dat werd het begin van een broedplaats voor vernieuwend onderwijs, innovatie en nieuwe maakindustrie, de RDM Campus, Research, Design and Manufacturing. Hiermee deed het begrip duurzaamheid zijn intrede in de herontwikkeling van het gebied Groot Heijplaat. Hergebruik van opstallen en vernieuwende en innovatieve ontwikkelingen voerden de boventoon.

Veranderende plannen en onvoldoende focus

De focus in de herontwikkeling van het gebied verschoof hiermee van dorp naar RDM, van wonen naar werken. De regie die eerst in handen was van initiatiefnemer Woonbron ging over naar het Havenbedrijf Rotterdam. Hierdoor raakten de plannen en de ontwikkelingen op het dorp praktisch gezien in het slop. Het Havenbedrijf Rotterdam is een doorpakker, heeft macht en middelen, maar is voor het dorp niet meer dan een grote welwillende buurman die vooral geïnteresseerd is in z’n eigen zaken. Het dorp kwam pas in 2010 weer een beetje in the picture toen vanuit de Hoge School Rotterdam op de nieuwe RDM Campus het eerste I(nnovation)lab werd uitgevoerd. Het Ilab, (spreek uit: eileb) is een vorm van onderwijs, waarbij vanuit verschillende disciplines studenten met elkaar op één vraagstuk/opdracht worden losgelaten. klik hier voor een presentatiefilmpje van de eerste groep.

Na het eerste Ilab is er nog een tweede geweest. In tegenstelling tot de eerste, heeft het dorp daar weinig van gemerkt. Daarna verdween het Ilab van Heijplaat/RDM hetgeen erg jammer was, want het had een mooie katalysator kunnen zijn voor het terugbrengen van de binding tussen RDM en het dorp. Het eerste Ilab is wel de voorloper geweest van een aantal projecten en onderzoeken.

In de praktijk kwam er in eerste instantie weinig duurzaams duurzaam van de grond. Wat er vanuit het dorp door de bewoners bedacht en ontwikkeld werd, is gebruikt in de tussenfase en stuitte op veel weerstand of onbegrip vanuit de professionals uit de “systeemwereld”, ondanks alle aandacht en focus, overeenkomsten en afsprakenkaders waarin officieel werd vastgelegd dat de bewoners een belangrijke rol moesten speelden in de duurzame ontwikkeling.
Het ontbrak echter bij veel professionals aan echte toewijding, begrijpen van de opgaaf en empathisch vermogen, zodat een goede samenwerking met alle partijen gewoon ontbrak. Ook omgaan met bewonersparticipatie was voor veel professionals nieuw en bleek een stap te ver en lastig implementeerbaar in de gebruikelijke manier van werken bij een aantal stakeholders.
Door het ontbreken van een vaste stuurgroep was er ook geen sprake van een vaste koers. De duurzame ontwikkeling die men voor ogen had kwam mede daardoor, ondanks alle aandacht en goede wil, niet van de grond. De duurzame ontwikkeling werd vooral vertaald en verteld in vergaderstructuren, mooie glossy brochures en ambtelijke stukken. Verder werden er in die tijd regelmatig projecten gepresenteerd die weinig vernieuwend waren, maar waaraan duurzaam als bijvoeglijk naamwoord werd vastgeplakt om het geloof vast te houden.

tekening gemaakt tijdens branding sessie herontwikkeling Heijplaat

DE DIN BOOM

In 2013 presenteerde de lokale overheid een DIN Boom, een document waarin de weg naar substantiële duurzame ontwikkelingen staat uitgestippeld, doelstellingen zijn geformuleerd en verantwoordelijke instanties zijn benoemd en zelfs data zijn genoemd. De Din boom was een mooi instrument, maar alleen door de toen bijzonder betrokken en actieve Vereniging van Wijkbewoners gebruikt. Zij hebben de DIN boom gebruikt als richtlijn voor een met maken van een stuk waarin hun visie werd vastgelegd. Zij gebruikte met opzet de DIN boom als leidraad om op die manier op één lijn te blijven met de professionele stakeholders.

Langzaam maar zeker veranderde echter de energie. Het gedeelte van de stakeholders dat de nieuwe weg wel zag zitten en het serieus oppakte, botste met de stakeholders die op de oude weg bleef en langzaam maar zeker werd de kloof groter. Daar waar stakeholders niet mee groeiden in een veranderende wereld en vasthielden aan hun eigen bedrijfscultuur, groeide ook een onvermogen om mee om te buigen dat veranderde in onwil en daarmee verdween ook de ambitie naar echt maatschappelijk verantwoord investeren en ontwikkelen. Daarmee verdween de kans op echte duurzaamheid en energieneutraliteit voor het dorp en gebied Groot Heijplaat voorgoed in de Maas.

NIEUWBOUW

Na sloop van de na oorlogse wijk is na veel vijven en zessen uiteindelijk de nieuwbouw van start gegaan. De firma v. Ommen en de Groot bouwt 170 nul op de meter woningen. Die nieuwbouw is echter niet het gevolg van beleid en planning, maar puur een aanbesteding van een bouwproject dat voldoet aan de huidige maatstaven nadat geplande nieuwbouw is blijven liggen door de oorspronkelijke initiatiefnemer. Aansluiting bij de rest van het verhaal voor een duurzaam Heijplaat is er niet. Voor iemand die geen idee heeft wat er zich allemaal heeft afgespeeld is het verborgen geheim een mooie ontwikkeling. Hiermee kan ook goed verkocht worden dat Heijplaat mee gaat in de nieuwe tijd en de duurzame herstructurering van het dorp een geslaagd project is. De nieuwbouw redt het hele verhaal, de rest wordt liever vergeten. Het enige dat we kunnen hopen is dat er lessen geleerd zijn zodat het elders beter gaat, maar Heijplaat heeft deze grote kans gemist.

Geef een antwoord

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

error: Content is protected !!