Heijplaat nu

Om een goed beeld te krijgen van het Heijplaat van nu, moeten we ook naar de tijd kijken waarin het dorp gebouwd is.

TREK NAAR DE STAD
In de laatste decennia van de negentiende eeuw werd West Europa geteisterd door een landbouwcrisis. Één van de oorzaken daarvan was de massale aanvoer van goedkoop Amerikaans graan waarvan de havens van Rotterdam sterk profiteerde. Op het platteland vervielen velen tot grote armoede met als gevolg een grote trek van inwoners van de Zuid Hollandse, Zeeuwse en West Brabantse dorpen, die naar de steden verhuisden in de hoop daar een broodwinning te vinden. Rotterdam had grote aantrekkingskracht met zijn groeiende haven waar men op goedkope arbeidskrachten zat te wachten. Tussen 1880 en 1915 groeide de stad van 148.000 tot 472.000 inwoners.

HUISVESTING
De huisvesting van al die nieuwe stadsbewoners was een zaak voor particuliere ondernemers. De overheid zorgde weliswaar voor de infrastructuur van water, elektriciteit, riolering en eventueel gas, maar bemoeide zich nauwelijks met de kwaliteit van de woningen. De ondernemers die de huizen bouwden waren veelal speculanten die vlug en goedkoop wilden bouwen en weinig oog hadden voor kwaliteit. Er werd veel gebouwd, maar een systeem ontbrak en Rotterdam kreeg al gauw de reputatie de lelijkste stad van Nederland te zijn. De leefomstandigheden van de bewoners in de snel uit de grond gestampte wijken waren verre van fijn. Mede daardoor werd het werkvolk al snel ontevreden en dat leidde tot onrust en zelfs stakingen in de havens waardoor men verplicht werd de woonomstandigheden van de gewone werkende man nog eens onder de loep te nemen en verbeteringen door te voeren.

TUINDORPEN
In 1901 werd daarom een nieuwe woningwet aangenomen die de gemeente in de gelegenheid stelde hogere eisen te stellen aan nieuwe woningen die werden gebouwd en ook aan de woonomgeving. Kort daarna zien we in Rotterdam de eerste “tuindorpen”ontstaan. Dit concept werd in Engeland al langer succesvol toegepast en zeker de grote werknemers hadden er wel oren naar. Het bekendste Nederlandse tuindorp werd Vreewijk waar ook de minder welgestelde Rotterdammer een plezierige en gezonde woonomgeving kreeg. Kort voor de bouw van Vreewijk was ook de Rotterdamse Droogdok Maatschappij begonnen met de bouw van het tuindorp Heijplaat voor een deel van haar werknemers.

Heijplaat is niet in één dag gebouwd. Het dorp is in horten en stoten gegroeid, afhankelijk van of er op de werf mensen nodig waren, of er voor de gebouwde huizen een bewoner gevonden kon worden en natuurlijk ook of er financiën beschikbaar waren. Zo werd rond 1914 een aanvang genomen met de bouw van het eerste gedeelte en zag het dorp een enorme uitbreiding eind jaren 50 begin jaren 60 van de vorige eeuw met de realisatie van 270 woningen van het nieuwe “na-oorlogse” dorp, een gedeelte van het dorp dat rond 2012/2013 gesloopt is om plaats te maken voor nieuwbouw.

OMGEVING
Ook de omgeving is constant aan het veranderen. Toen men een aanvang nam met de bouw van het dorp bestond de omgeving uit slikken en gorzen en de monding van de Koedood vormde een natuurlijke haven. In de jaren 30 werd begonnen met het uitbaggeren van de Waalhaven die uitgroeide tot het grootste met de hand gegraven havenbekken in Europa. In het begin van de tweede wereldoorlog kregen de Heijsehaven en de Werkhaven hun huidige vorm en in de jaren 60 werd de Eemhaven gegraven. Door de grote havens ten oosten en ten westen van Heijplaat kreeg het dorp pas echt het geïsoleerde karakter van nu. Van de Heijsedijk, de verbindingsdijk tussen Pernis en Charlois is slechts een heel klein stukje over in het dorp. Verder zorgt de bedrijvigheid rond het dorp voor een constant veranderend aanzicht. Grote gezichtsbepalende loodsen komen en gaan en zorgen voor een aparte dynamiek rond het dorp.

BESCHERMD STADSGEZICHT
Een groot deel van het oude tuindorp dorp heeft de status van beschermd stadsgezicht, ondanks dat het dorp slechts iets meer dan 100 jaar oud is. Het dorp is veel jonger dan het nabij gelegen Charlois of Pernis. Daarnaast verandert er constant van alles in het dorp door uitbreiding of sloop en nieuwbouw. De sfeer in het oude gedeelte van het tuindorp wordt voor een groot deel bepaald door de bouwstijl van de Amsterdamse School en het uitgekiende stratenplan die het dorp een sfeer geven die een beetje doet denken aan het bekende liedje “het dorp” van Wim Sonneveld.

NU
De laatste grote verandering is een ingrijpende herstructurering. In de jaren ’90 sloot de RDM werf haar poorten, tien jaar daarvoor was het dorp verkocht aan een woningbouwcorporatie. Nadat het dorp er een jaar of tien schaloos had bij gelegen en de eens zo hechte gemeenschap een flinke dreun had opgelopen door leegloop en nieuwe instroom van mensen die niets met het dorp of de RDM hadden maar slechts op de goedkope huurhuisjes af kwam, werden er plannen gemaakt voor verbetering, waarin als grootste ingreep het zogenaamde na- oorlogse dorp aan de westkant van de Courzandseweg gesloopt is om plaats te maken voor een nieuwbouwwijk van in totaal 170 moderne “nul-op-de-meter” woningen. De sociale huurwoningen die er stonden maakten plaats voor koopwoningen.

Ook het terrein van de voormalige Rotterdamse Droogdok Maatschappij is onder handen genomen en omgetoverd tot een levendig en intensief gebruikt terrein waar opleidingen en bedrijven naast elkaar bestaan. De binding die het dorp voorheen had met de RDM scheepswerf is veel minder sterk dan die met de huidige RDM. Ook de hechtheid onder de bewoners, die in de tijd van de werf niet alleen buren waren maar ook nog eens collega’s, is verleden tijd evenals een bloeiend verenigingsleven. Alles zal een nieuwe draai moeten vinden.

Wat echter blijft is de sfeer van wonen op een dorp tussen de havens van de grootste haven van Europa aan het eind van een pier. Tenzij men de waterbus neemt naar de stad, is er maar één weg die naar Heijplaat leidt, wil je weer weg dan moet je via dezelfde weg weer terug, dus er is geen doorgaand verkeer door het dorp, hetgeen borg staat voor een rustig en vredig straatbeeld op het dorp met een kleine 1800 inwoners waar alleen mensen komen die er iets te zoeken hebben.
Gelukkig zijn er wel een aantal belangrijke voorzieningen zoals een (buurt)supermarkt, een basisschool, een restaurant, een kinderboerderij en enkele verenigingen voor sport en recreatie. Verder is er veel groen en het dorp ligt op een steenworp afstand van de grote stad Rotterdam.
Het is een prettig dorp om te wonen, de omgeving is weids door de havens rondom het dorp. Door de activiteiten in de havens kan er af en toe wat overlast zijn. De meeste inwoners nemen dat voor lief. Er zijn echter ook gevallen bekend van mensen die zijn uit verhuisd zijn omdat ze ziek werden van de overlast en de lakse manier waarop overheid en handhavers om gaan met de klachten uit het dorp en de teleurstellende resultaten van de herstructurering van het dorp.

Geef een antwoord

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

error: Content is protected !!