foto: bij het komen van de gebiedscommissies heeft de bewonersvereniging van Heijplaat in een aantal sessies met de verenigingen, de nieuwbakken gebiedscommissie geholpen een breed gedragen gebiedsplan te presenteren.

Bewoners

In 2004 werd een aanzet gedaan voor de serieuze aanpak van Heijplaat/RDM  als onderdeel van de Stadshavens van Rotterdam. Er waren veel partijen bij betrokken, waaronder de bewoners van het dorp. Er werd gesproken over havelingen en pioniers. Het was dus belangrijk, bijna noodzakelijk om de bewoners er bij te betrekken. Er werd gekozen voor een nieuwe manier van werken. Omdat de inwoners als geen ander de eigenheid en de kwaliteiten van het gebied kennen moesten de bewoners van Heijplaat van begin af aan betrokken zijn bij de herstructurering.
Nu is het dorp niet groot en de gemeenschap was toen nog redelijk hecht. Vroeger was er een rijk en bruisend verenigingsleven. In de RDM tijd was onderdak en sponsoring voor verenigingen en clubjes in het dorp nooit een probleem. Toen de werf RDM wegviel, veranderde dat drastisch en iedere club bleef gaan voor zijn eigen hachie.  Door het bestaan van de vele verenigingen en clubjes die allemaal voor hun eigen bestaan vochten in een dorp waar de sociale cohesie behoorlijk uit elkaar was gevallen, viel het echter niet mee om in de herstructurering de neuzen van de bewoners één kant op te krijgen en om mee te groeien in het hele verhaal. Het was dan ook altijd bijzonder lastig om een afvaardiging van bewoners samen te stellen die als vertegenwoordiging van alle inwoners gezien werd in de vele overleggen die later zouden komen.

De mensen die actief waren binnen de herstructurering en meepraatten, kwamen uit verschillende groepjes. Zo waren er de huiseigenaren met hun vereniging, er was een bewonersvereniging, er waren vertegenwoordigers uit de politiek die op het dorp woonden en dan waren er nog de diverse verenigingen en particulieren, zowel nieuwkomers als mensen die al langer op het dorp woonden.

Saamhorigheid
Verschillende mensen uit het dorp hebben geprobeerd om er een beetje saamhorigheid in te krijgen, maar helaas hebben de bewoners van het dorp te weinig als één blok gestaan als het ging om het vertegenwoordigen van de belangen van de bewoners. Daarnaast is er door de andere Stakeholders nooit moeite gedaan om die eenheid te bevorderen. Er is door enkele bewoners bij de Stakeholders, (met name bij Woonbron en de Deelgemeente Charlois) sterk op aangedrongen om daar wel aan te werken ten dienste van het welslagen van de duurzame herstructurering van Groot Heijplaat. Helaas voelden de partijen zich niet geroepen hierin iets te betekenen, sterker nog, de partijen maken bij tijd en wijle, als het zo uitkomt, graag gebruik van de verdeeldheid in het dorp. Of dat opzet is of gebrek aan inzicht zal Joost weten, maar het tekent de incompetentie van die instanties als we spreken over burgerparticipatie of bewonersbetrokkenheid. Daarnaast toont deze situatie op Heijplaat aan dat de instanties die betrokken zijn bij de herstructurering van het gebied zich weinig aantrekken van het feit dat het hier om inwoners gaat die een gefundeerde mening en een goed doordachte visie hebben over de toekomst en de mogelijkheden van het gebied.

Participatie en geleerde lessen
Achteraf gezien is de betrokkenheid van de bewoners slechts goed geweest voor het afdekken van de participatieplicht die instanties als overheid en corporatie hebben. Ook  voor het havenbedrijf is het goed om te kunnen vermelden dat ze overleg hebben gevoerd met bewoners.  Het bedroevende resultaat van het IKS project toont dat overduidelijk aan. Het project ging om te kijken wat nodig was om te komen tot een energieneutraal Heijplaat in 2020 waarbij de bewoners de hoofdrol moeten spelen. De geleerde lessen uit het project hebben aangetoond dat de betrokken bewoners een voorsprong hadden genomen in duurzaam denken ten opzichte van de andere stakeholders binnen de herstructurering. Dit was de conclusie na een zorgvuldig onderzoek uitgevoerd door de Hoge School  Rotterdam.  De bewoners gingen voor zichzelf denken en ontwikkelden projecten en vroegen daarbij ondersteuning van de andere stakeholders. De bewoners hadden volgens de Samenwerking Overeenkomst 2 en het bijbehorende Afsprakenkader alle recht op die ondersteuning. Ze zouden volgens de overeenkomsten gefaciliteerd worden als ze met goede ideeën kwamen. In plaats van het krijgen van de nodige ondersteuning, zijn de bewoners opzij geschoven en monddood gemaakt door in gebreke blijven in het nakomen van afspraken, het intrekken van structurele subsidies, het niet beantwoorden van vragen, het niet ingaan op disputen en juridische geschillen enz, In plaats van samenwerking om tot iets moois te komen, vochten de actief betrokken bewoners uiteindelijk tegen de bekende spreekwoordelijke bierkaai, want in dit geval moest de knok ook nog eens gevoerd worden op vele fronten.

Vechten tegen de bierkaai
Voor echt actief betrokken bewoners vroegen de overleggen en de projecten waar ze bij betrokken waren af en toe 20 tot 30 uur per week. Omdat de herstructurering ook nog eens veel langer duurde dan oorspronkelijk werd beweerd (zou in 2011 klaar zijn, nu anno 2017 vind pas de eerste nieuwbouw plaats) heeft een aantal vrijwilligers een ware marathon gelopen.
Velen zijn in de loop van de jaren afgehaakt met ongeveer dezelfde boodschap: het niet willen luisteren van de andere stakeholders naar de mening van de bewoners. Vrijwilligers kunnen in de ogen van de stakeholders klaarblijkelijk geen expertise hebben.
Ook zijn er nieuwkomers geweest die enthousiast op Heijplaat/RDM afkwamen omdat het verhaal vertelde over duurzaam ontwikkelen in een interessant gebied. Velen van hen zijn na een tweetal jaren waarin ze serieus meedachten en –praatten, afgehaakt en weer verhuisd.
 Onderzoek onder de actieve bewoners toont aan dat in de loop van de jaren een aantal af heeft moeten haken om gezondheidsredenen. Er zijn gevallen van burn out en hartaanvallen bekend, mensen die letterlijk doodziek zijn geworden van meer dan 10 jaar opboksen tegen onbegrip en partijen die alleen eigen belang zien en praatten met de bewoners omdat dat nu eenmaal zo moet en was afgesproken. De harde werkelijkheid is dat de bewonersgroep wel duurzaam en integraal had leren denken, maar de andere stakeholders in de herstructurering  hebben daar weinig tot geen boodschap aan.

Conclusie
Na 14/15 jaar actief meegewerkt te hebben binnen de herstructurering, hebben de bewoners de conclusie kunnen trekken dat onze maatschappij nog niet klaar is voor het grote participeren en echte betrokkenheid van bewoners. Wanneer een ambtenaar van de deelgemeente gewoon zijn werk doet waar hij/zij voor betaald wordt en na twee jaar neemt die ambtenaar afscheid van Heijplaat, krijgt hij/zij een mooie afscheidsborrel aangeboden door zijn baas in Courzand. Bewoners krijgen niet eens een bedankje voor hun inzet. In sommige gevallen worden ze met een zucht van opluchting nagekeken als ze na meer dan 10 jaar de handdoek in de ring gooien. Kennelijk zit Rotterdam zo goed in actief betrokken vrijwilligers dat de stad zich kan veroorloven om echte kantelaars te kunnen missen.  

Dit verhaal wordt verder binnenkort  aangevuld en geïllustreerd met voorbeelden van projecten die door de bewoners zijn gerealiseerd of bijna zijn gerealiseerd in het kader van de herstructurering.