HET TUINDORP

Het tuindorp Heijplaat is 100 jaar oud. Het is in opdracht van de RDM gebouwd als huisvesting voor werknemers van de RDM. De gebroeders Baanders van de Amsterdamse school zijn verrantwoordenlijk voor ontwerp en bouw.  Er kwamen mensen wonen uit allerlei streken, provincialen die op de groeiende stad afkwamen. Zij waren gewend aan een eigen voordeur en een eigen tuin en zij kregen die ook. De architectuur is divers, er zijn meer kerken voor verschillende gezindtes gebouwd en verschillende scholen voor de kinderen. Er is een gemeenschappelijk vermaakcentrum gemaakt en er was zelfs een jong gezellenhuis waar men kon samenkomen voor vertier en vermaak.

Verder werd er gezorgd voor pleintjes, perkjes en boompjes, grotere huizen aan het gouden randje (zoals de Courzandseweg werd genoemd) voor het hogere personeel en de dokter. De Courzandseweg was tevens de rand van het dorp met als natuurlijke grens de Koedood, een veen riviertje aan de westkant van het oude dorp, dat uitmondde in de Nieuwe Maas.

Aan de noordkant van het dorp was "de muur" met daarachter de "fabriek". Die muur werd gevormd door de kantoren van de RDM, waar vrijwel iedereen die in het dorp woonde, werkte. Men ging massaal door de "blauwe poort" het werfterrein op. Dat zal overdag veel herrie gegeven hebben op het dorp, maar hé, dat was nu eenmaal zo. Iedereen verdiende daar zijn boterham, dus niet zeuren. De huisvrouwen kenden de codes: zwart als er een kolenbootje gelost werd bij Frans Swarttouw, rood gold voor erts en vliegroest, graan kon ook zo zijn speciale stof doen overwaaien en als ze gingen stralen op "de Fabriek" moest de was naar binnen. Maar hé, zo was dat nu eenmaal.

Dit gaf een speciale sfeer natuurlijk. Iedereen kende iedereen en reken maar niet dat je de kans kreeg om de tuin te verwaarlozen of om het stoepje ongeboend te laten. Zeiden de buren er niets van, dan deed de baas dat wel!

Hoe dichter bij de muur, des te kleiner waren de woningen. Daar woonde het gewone volk die het moesten doen met alle dagelijkse passanten voor de deur die naar hun werk gingen en aan het eind van de dag weer huiswaartd keerden. Die moesten het doen met de ronkende stinkende diesels van de talloze bussen die personeel kwamen halen en brengen in latere jaren, want er werkte meer mensen op de werf dan dat Heijplaat kon bergen.

Maar de bakker kwam aan de deur, de dokter woonde in het dorp en voor hen die de sociale controle kon verdragen ( je was niet alleen buur, maar ook collega) was het aangenaam wonen in die tijd. Dit was iets anders dan de voor-tussen-achterwoningen die in grote getale in Rotterdam gebouwd zijn om de grote stroom aan arbeiders te kunnen huisvesten die naar Rotterdam kwamen om te werken.

Tuindorp nu

Nog steeds ademt het tuindorp een fijne sfeer uit. Veel van de typerende details zijn bewaard gebleven.

De Courzand is er nog steeds. Het vroegere gemeenschappelijke vermaakcentrum huisvest nu een restaurant. Het gouden randje kijkt niet meer uit op de Koedood, maar de mooie huizen staan er nog steeds en je kan het met een gerust hart één van de chiquere straten van Rotterdam noemen.

De centrale straat in het tuindorp voert je nog steeds langs de drie kerken die kenmerkend zijn voor het dorpsaanzicht, langs het rondoplein met zijn nog in tact zijnde muziekkoepel, onder de tunnel door van het voormalige vrijgezellenhuis de Gigant, onlangs gerestaureerd en voorzien van een nieuw torentje, het schoolplein op waar het monumentale schoolgebouw van de Klaver het gezicht bepaald.

Het is anders dan elders. Ondanks dat er veel vervangen is in het tuindorp, blijft door het uitgekiende stratenplan met zijn pleintjes en plantsoentjes en verspringende gevellijnen een lust om op een zomerse dag doorheen te wandelen.

Helaas zijn veel voormalige winkels gesloten. Zij konden het niet meer bolwerken omdat er niet meer genoeg klandizie te vinden is in het dorp. De panden worden nu gebruikt als kantoor voor de bewonersvereniging, de wijkwinkel van de woningbouwcorporatie. Al met al nuttige invulling voor de lege ruimtes, maar deze functies geven niet het levendige straatbeeld dat men graag zou willen. Het enige winkelpand dat onlangs weer in gebruik genomen is aan de Alcorstraat 23, is de ruimte van Francisca Henneman  www.difranci.com  die met haar atelier/galerie direct een ander aanzicht geeft aan dat stukje straat. Daar gebeurt weer wat en het zou mooi zijn als de rest ook een bestemming zou vinden met zo’n goede uitstraling!

Natuurlijk staat ook het dorp tegenwoordig vol met auto’s, zoals overal elders. Door de toenemende drukte achter de muur van het RDM terrein, wordt het zelfs druk in de buurt van de blauwe poort, waardoor het RDM terrein weer makkelijk te bereiken is. Mensen die daar wonen merken als geen ander dat er weer leven in de brouwerij komt. Zij kunnen hun auto niet meer makkelijk kwijt en de muur zelf is tegenwoordig door de vele verbouwingen ook regelmatig de oorzaak van ongemak voor de directe omgeving. Nog steeds geldt dus, net als vroeger, hoe dichter bij de muur, des te meer overlast van de activiteiten achter de muur. We gaan er vanuit dat tzt als alles is geworden wat het zijn moet, ook hier een oplossing voor wordt gevonden.

Verder zijn er onlangs nog enkele rotte plekken uit het tuindorp gesloopt en vervangen door nieuwe huizen.

De sfeer in het tuindorp is anders dan vroeger. In de dagen dat iedereen voor de baas achter de muur werkte, was het strak geordend ondanks de speelse architectuur. Allse was tot in de puntjes geregeld, verzorgd en onderhouden.

Nu is dat anders.

De bevolking is meer divers en een aantal ondernemers heeft zich gevestigd in de groter panden en objecten. De sociale controle is kleiner en ook op Heijplaat slaat de kleine criminaliteit van tijd tot tijd bikkelhard toe, maar nog steeds willen veel Heijplaters op Heijplaat blijven wonen, want het is en blijft een uniek plekje in de grote stad Rotterdam.

Wat de toekomst wordt van het tuindorp is moeilijk te voorspellen.

Het zal grotendeels blijven als het is. Het staat op de nominatie om beschermd stadsgezicht te worden.

Misschien dat het weer wat levendiger gaat worden als de ontwikkeling met zich meebrengen dat er overdag meer volk in het dorp komt. Dat zal echter af gaan hangen van de ontwikkelingen achter de muur en de ondernemers die zich op Heijplaat willen vestigen.

Verder hopen we dat er in de toekomst wat meer activiteiten gaan komen waardoor het rondoplein weer de functie gaat krijgen van dorpsevenemententerrein, maar vooralsnog zal het tuindorp zijn rustige karakter blijven behouden.

Bij de muur zal het wel drukker gaan worden. Toenemende activiteiten op het RDM terrein zullen o.a. veel verkeersdruk en daaruit voortvloeiende andere veranderingen voor het dorp met zich meebrengen, waardoor dat stukje misschien weer meer de sfeer van vroeger zal krijgen. Alhoewel, vroeger was het een drukte van jewelste op twee momenten van de dag, als iedereen kwam en als iedereen ging. Nu zal de drukte de hele dag doorgaan.

Maar wij durven te wedden dat indien aan de orde, parkeermeters sneller zullen verschijnen als die ene pinautomaat waar jaren over gesproken moest worden.